Bibliofilstwo Poznańskie

 

Spotkania poznańskich bibliofilów. Piotr Grzelczak

Spotkanie opisał: Leonard Rosadziński


 
Spotkanie z poznańskim bibliofilem: Piotrem Grzelczakiem (od prawej), obok Leonard Rosadziński  


     Kilka lat temu będąc z wizytą w Antykwariacie Naukowym im. J. K. Żupańskiego przy ul. Paderewskiego w Poznaniu, odwiedzając kolegę Jerzego Rybarczyka - kierownika placówki - poznałem Piotra Grzelczaka, jak się później okazało stałego klienta Antykwariatu.  Po krótkiej, interesującej rozmowie dowiedziałem się o jego pasji  kolekcjonowania książek wydanych w okresie międzywojennym XX w. i  jeszcze starszych XVIII i XIX-wiecznych z wielu tematów: historii powszechnej i Polski, sztuki, nauk humanistycznych, literatury pięknej, relacji dawnych podróżników, ciekawych albumów i wydań bibliofilskich.

     Takich wspólnych spotkań w antykwariacie było wiele. Piotr opowiadał mi, że do zbierania różnych ciekawych przedmiotów namówił go ojciec, natomiast mamie zawdzięcza pasję do zbierania książek. To ona  widząc, jak syn wyrasta już z bajek i baśni, kupiła mu kilka książek ze sławnego cyklu o przygodach Tomka Wilmowskiego, autorstwa Alfreda Szklarskiego. Czytała mu je sama do czasu, gdy w pierwszej klasie szkoły podstawowej Piotr podszkolił się w czytaniu i mógł to już robić samodzielnie. Odtąd już nikt i nic nie było w stanie oderwać go od czytania kolejnych książek.

     Z tych dawnych lektur,  książki o przygodach Tomka, rozgrywające się na wielu kontynentach, są dla mnie najważniejsze - mówił Piotr - ponieważ w znacznej mierze zaważyły na  moim późniejszym życiu. Swoją pasję czytania Piotr przeniósł bowiem na pasję podróżowania. Wraz z małżonką Iloną, kilkakrotnie odwiedził Kubę, USA (m.in. Nowy York i Chicago), byli na Dominikanie i Jamajce, Maderze i Wyspach Kanaryjskich, a w  Europie między innymi w Paryżu i Madrycie. W tym roku (2018), udali się  do Marrakeszu w Maroku.

Piotr Ryszard Grzelczak

"Ani buena vista ani social club"

(Nakład własny, Poznań 2018)

Piotr Ryszard Grzelczak

"Ani buena vista ani socjal club"

dedykacja od autora

 

     Owocem kilku podróży na Kubę jest reportaż, który  Piotr wydał własnym nakładem w 2017 r. Ani buena vista ani social club, i bardzo miło było mi gdy egzemplarz książki otrzymałem w prezencie wraz z dedykacją. Z tych podróży małżonkowie przywożą wiele pamiątek, od książek dla Piotra, po obrazy i grafiki dla Ilony.

   Pod względem „zdobyczy” do swojego księgozbioru, najmilej wspomina  pobyt u córki Agaty mieszkającej wraz z mężem Amerykaninem w Hillsdale w stanie Michigan. W tym przepięknym mieście uniwersyteckim Piotr odkrył bogato zaopatrzony antykwariat „Volume II”,  który odwiedzał prawie codziennie i znalazł tam wiele „białych kruków”. Najbardziej jest dumny z zakupu, prospektu reklamowego transatlantyckich linii pasażerskich "White Star Line i Red Star Line", wydanego w  USA w latach 30-tych ubiegłego wieku. To okręty tych linii wypływające z Nowego Yorku do Europy, także do Gdańska, przewoziły największe ilości Polaków chcących odwiedzić Ojczyznę. Prospekt zawiera rozkładaną mapę Polski oraz informacje i zdjęcia przydatne podróżnym.

 

Prospekt reklamowy transantlantyckich linni

pasażerskich "White Star Line Red Star Line",

Obok wizytówka antykwariatu "Volume II"

 

 

 

   Dodatkową ciekawostką jest okładka prospektu, na której znajduje się poznański Ratusz. Innym wyszukanym tam rarytasem jest książka zawierająca ilustracje-litografie do dzieła Karola Marxa „Kapitał”, Karl Marx Capital in lithographs (Ray Long and Richard R. Smith, New York, 1934). Autorem litografii był  Hugo Gellert -  działający przed drugą wojną światową w USA, ilustrator, litograf i autor murali. 

 
 "Karl Marx Capital in lithographs" (New York, 1934)  

 

 

 "Karl Marx Capital in lithographs" (New York, 1934)

Wyklejki w oprawie książki

 

 

   Przygotowując się do tegorocznego wyjazdu do Maroka, za podstawową lekturę, obok aktualnego przewodnika po tym kraju, służyła mu książka polskiego podróżnika Teodora Tripplina, Wspomnienia z podroży, T. IV (Nakład B.M .Wolfa, Petersburg,1853) oraz Jerzego Giżyckiego Między morzem a pustynią (Instytut Wydawniczy „Biblioteka Polska”, Warszawa, 1936), w starannym opracowaniu graficznym  zaprojektowanym przez słynne w okresie międzywojennym Atelier Girs – Barcz. 

       

T. Tripplin "Wspomnienia z podróży"

(Petersburg, 1853)

         J. Giżycki "Między morzem a pustynią"

         (Warszawa, 1936)

 

    W tej podróży, w drodze powrotnej, odwiedzili także Madryt, a tam będąc na największym "pchlim targu" Europy zwanym El Rastro z wszelakimi starociami, kupili afrykańską maskę rytualną. Wspólnie zadecydowali, aby stała się ona zaczątkiem nowej kolekcji - sztuki afrykańskiej.

 

 

Afrykańska maska rytualna, sprowadzona z Madrytu 

przez Ilonę i Piotra Grzelczaków

 

    Poza gawędami o swoich wrażeniach z wędrówek po świecie, Piotr opowiadał o swojej działalności w zdobywaniu poszukiwanych  książek, o nowych nabytkach kupionych u Jurka  Rybarczyka w poznańskim antykwariacie, o swoich „polowaniach” (tak określał swoje poszukiwania) na rzadkie tytuły także w innych  krajowych antykwariatach. Jego ulubionymi są: krakowski „Rara Avis” i „Atticus” w Warszawie.

    Piotr ma także w Poznaniu jeszcze dwie ulubione księgarnie: „Bookarest” w Starym Browarze i „Arsenał” na Starym Rynku, w których uważnie śledzi nowości wydawnicze. Nie omija także internetowych portali aukcyjnych, ale kupuje tam książki jedynie od kilku znanych i sprawdzonych sprzedawców.

     Jednakże nadal największą jego  przyjemnością, a właściwie pasją  życia są wizyty w antykwariatach, gdzie wśród niezliczonych  ilości książek stojących na półkach lub  leżących na stosach wyszukuje dla siebie różne „skarby”, jak na przykład, książki autorów współcześnie zapomnianych lub znanych wąskiemu gronu akademików. Potrafi  robić to godzinami, aż w końcu znajdzie tą upragnioną perełkę. Tak było z rzadką na rynku wtórnym, publikacją Nieznana karta brulionu Pana Tadeusza (Fundacja Pawła II,  Rzym, 1992), w której opisano  historię brudnopisu Księgi I Pana Tadeusza, wiersz 632-708. Ten bezcenny rękopis znajdował się przez wiele lat w posiadaniu Ignacego Domeyki, badacza Ameryki Południowej, który w jednym z listów  do przyjaciela Edwarda Odyńca, pisał - iż po prostu ukradł Mickiewiczowi ten brudnopis, gdy ten chciał go wyrzucić, po napisaniu tego fragmentu na czysto.  Od marca 1982 roku rękopis znajdował się w posiadaniu papieża Jana Pawła II, któremu ofiarował go chilijski dyplomata i uczony Sergio Fernandez Larrain. Oczywiście publikacja zawiera także reprodukcję tej karty z brulionu I Księgi „Pana Tadeusza” według brzmienia rękopisu.

 
"Nieznana karta brulionu Pana Tadeusza" (Rzym 1992)  

 

    Nasze spotkania, nie ograniczały się do rozmów w poznańskim Antykwariacie Naukowym. Piotr był ciekawy mojej pracy nad oprawami książek, szczególnie co do opraw ozdobnych, które od czasu do czasu wykonywałem.  Jednego dnia zaprosiłem Piotra do siebie, do mojej pracowni. Przyjechał z małżonką, która jest pasjonatką kultury francuskiej, między innymi kolekcjonuje stare pocztówki paryskie i ma ich już ponad tysiąc. Pokazałem mój warsztat pracy, przybliżyłem technologię oprawy i wykorzystywane techniki zdobnicze  wraz z prezentacją wykonanych opraw.

 

 Spotkanie z poznańskim bibliofilem: Piotrem Grzelczakiem (od prawej),

obok Leonard Rosadziński

 

 

     Na spotkanie Piotr przyniósł nowe nabytki, wśród których była rzadkość na naszym rynku antykwarycznym: Kalendarz na rok 1854 w języku rosyjskim, wydany w Sankt Petersburgu  zawierający szczegółowy spis członków cesarskiego dworu od cara Mikołaja I Romanowa i jego rodziny po kamerdynerów. Inną piękną książką był modlitewnik w języku francuskim, który kupił na Jarmarku Dominikańskim w Gdańsku  Missel des croisades (Limoges-Paris, Dalpayrat & Deppeley Editeurs, II połowa XIX w.), który zwraca uwagę falowanymi i złoconymi brzegami. Następnym rarytasem był niemiecki album Bilderschatz zur Lander und Volkerkunde, Ferdinanda Hirta (Ferdinand Hirt and Sohn, Leipzig, 1894), w którym znajdowały się setki rycin związanych z podróżnikami i ich pobytem w egzotycznych krajach w XIX wieku oraz w ozdobnej oprawie wydawniczej Marii Konopnickiej Poezye (Gebethner i Wolff, Warszawa 1896)

 Oprawa Kalendarza na rok 1854  Kalendarz na rok 1854

 

 Oprawa "Missel de Croisades" (Paryż) Maria Konopnicka "Poezye" (Warszawa 1896)

 

       Najbardziej efektowną książka, którą zdobył było luksusowe wydanie Pana Tadeusza, Adama Mickiewicza (H. Altenberg, Lwów 1889), w bogatej oprawie wydawniczej, w czerwone płótno, brzegi kart złocone, posiadającej 25 całostronicowych cynkografii Elwiro Androlliego, ale niestety okładka była uszkodzona, więc poprosił o jej naprawienie, co też wykonałem przywracając jej dawne piękno.

 

 
 A. Mickiewicz "Pan Tadeusz" (H. Altenberg, Lwów 1889)  

 

     Następnym okazem była książka,  Dziw. Opowieść na tle życia Prasłowian, autorstwa Antoniego i Marii Bechczyc-Rudnickich (Dom Książki Polskiej, Warszawa, 1937). Druk jest wyjątkowy z powodów edytorskich i treści – mówił Piotr i opowiadał dalej. Została wytłoczona w ilości 1000 numerowanych egzemplarzy tzw. Antykwą Półtawskiego w układzie graficznym i z czternastoma litografiami Tadeusza Cieślewskiego  syna, w doświadczalnej Pracowni Graficznej Salezjańskiej Szkoły Rzemiosł w Warszawie. Natomiast treść książki to unikalna  w polskim piśmiennictwie próba  stworzenia języka Prasłowian czyli języka sprzed 25 wieków. W czasie jej wydania, książka została przyjęta z uznaniem i zainteresowaniem, a także dzisiaj wzbudza szacunek dla odwagi i pomysłowości autorów. Na końcu pokazał jeszcze kilka zdobyczy między innymi: W krainie Massajów, Henryka Potockiego (Gebethner i Wolff, Warszawa 1928) i Baśnie Jeana de la Fontaina w języku francuskim z kolorowymi ilustracjami. 

 

  

 A. i M. Bechczyc-Rudniccy

"Dziw. Opowieść na tle życia Prasłowian"(Warszawa, 1937)

  H. Potocki "W krainie Massajów" (Warszawa 1928)

 

           
 "Fables de la Fontaine" (Paryż)           "Fables de la Fontaine" (Paryż). Ilustracja z książki
 

Opowiadał również, o swoim sposobie ustawiania książek w bibliotece,  przywiązując do tego wielką uwagę i staranność. Każda książka ma swoje z góry ustalone miejsce.  Księgozbiór składa się z kilku tematycznych działów m.in. historia, kultura i sztuka, nauki humanistyczne, literatura piękna, albumy i wydania bibliofilskie. W każdym dziale są wyznaczone poddziały. I tak na przykład  książki o tematyce historycznej podzielone są na historię powszechną i historię Polski. W tych poddziałach występuje kolejny podział: na monografie ogólne i monografie konkretnych wydarzeń historycznych, w porządku chronologicznym czyli  na przykład: Wojna polsko - ruska 1831 r. A. K. Puzyrewskiego (Nakład Maurycego Orgelbranda, Warszawa 1899), ustawiona jest przed W marszu i w bitwie. Szlakiem powstańców wielkopolskich Prauzińskiego i Ulricha (Księgarnia św. Wojciecha, Poznań, 1939)  nigdy odwrotnie.

    W osobnym miejscu zebrane są książki dotyczące historii stosunków polsko-rosyjskich i polsko - niemieckich oraz judaika. Dalej stoją książki o tematyce bardziej szczegółowej np. dzieje masonerii. A na końcu  działu znajdują się biografie, dzienniki i pamiętniki. Książki w innych działach tematycznych ustawione są również według określonego - własnego klucza. Dzięki takiej logistyce znalezienie przez Piotra jakiejkolwiek książki nie sprawia mu żadnego problemu.

     Biblioteka  posiada  także centralne miejsce, w którym umieszczone są rzadkie woluminy traktowane przez Piotra ze szczególnym pietyzmem. Są wśród nich antykwaryczne rarytasy z XIX wieku, a nawet starsze (także w językach obcych), edytorskie cudeńka, dawne atlasy geograficzne lub stare relacje z  podroży po świecie. Te ostatnie książki są dla Piotra szczególnie ważne, gdyż przywołują najprzyjemniejsze wspomnienia z dzieciństwa, kiedy to czytając książki podróżnicze w myślach zwiedzał szeroki świat. Po wielu latach,  marzenia te udało mu się choć w części zrealizować, a konfrontacja dawnych  opisów zwiedzanych krajów lub miast z ich dzisiejszym wyglądem jest za każdym razem niezapomnianym przeżyciem.

 

 

Zdjęcia. Leonard Rosadziński

Kontakt

 

                    

 

                   

           

                nedla@o2.pl

statystyka

Projekt graficzny www.larkdesign.eu, Hiszpański z native speakerem Poznań